به گزارش خبرنگار مهر، ۹ قرن است که مسجد ملک زوزن با معماری اسلامی در پهن دشتی سوزان رخسارش را به نمایش گذاشته و چشم هر بیننده ای را متحیر ساخته؛ کاشی های لعابی لاجوردی و فیروزه ای حکایت از عظمت و قدمت این مسجد تاریخی دارد و تماشای آن آدمی را به حیرت وا می دارد.

مسجد ملک زوزن یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است

امروز از مسجد ملک زوزن جز دو ایوان از هم گسسته چیزی باقی نمانده و پایه های اصلی ایوان ها مربعی غول آسا است و قالب آجرهای به کار رفته در این اثر تاریخی ۲۵ در ۳۵ سانتی متر است؛ این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزئین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ بهره گرفته شده است.

آرش مفید که یک باستان شناس است در رابطه با این اثر تاریخی به مهر گفت: این اثر جاودانه و تاریخی با قرار گرفتن در منطقه بکر کویر چشم مسافران و گردشگران را خیره ساخته و شاید اگر تبلیغ درستی از این گونه آثار صورت بگیرد هرساله تعداد زیادی از گردشگران به این نقطه زمین هجوم آورند.

این بنا ازمساجدد ایوانی عهد خوارزمشاهیان به سبک خراسانی است

وی ادامه داد: هنوز کاشی های لعابی لاجوردی و فیروزه ای مسجد ملک زوزن از رنگ و لعاب اولیه برخوردار است و این بنا ازمساجد ایوانی عهد خوارزمشاهیان به سبک خراسانی است که ملک قوام الدین زوزنی روی بقایای مسجد قبلی در سال ۶۱۶ ه. ق ساخته اما در طول تاریخ به علت جنگ های داخلی وبی توجهی دولتهای وقت و حوادث طبیعی دچارتخریب شده طوری که کتیبه های مسجد جز یک کتیبه غالبا ازبین رفته است.

 وی بیان کرد: این بنای تاریخی با قامتی سربرافراشته در کویری ترین نقطه زمین یعنی شهرستان خواف قرار گرفته و مساحت فعلی آن بالغ بر یک هزار مترمربع است لیکن از نماهای جانبی متصل به دیواره های بیرونی مسجد که هنوز باقی مانده، پیداست که بیوتات و شبستان های مسجد در جهات شمال و جنوب بیش از وضعیت فعلی گسترده بوده است.

پلکانی که به طور مارپیچی موذن را به گلدسته ها می رسانده است

این باستان شناس عنوان کرد: در شبستان غربی این مسجد پلکانی وجود دارد که به طور مارپیچی بر حول استوانه ای از آجر می چرخیده و موذن را به گلدسته ها می رسانده است؛ پلکان زاویه راست در زلزله های اخیر به کلی متلاشی شده و هم اکنون قامت از هم پاشیده آن در پشت شبستان دیده می شود که مربوط به زمان بازدید محمدرضا خسروی بوده که در حال حاضر مرمت و احیا شده اما پلکان سمت چپ همچنان تا فرق بنای باقی مانده از مناره باقی است.

مفید یادآور شد: شهر در خاک خفته زوزن که روزگاری زادگاه سیاست گذاران، وزیران و شاعران و فقیهان بوده قرنهاست که مسجدی منحصر به فرد را در خود جای داده طوری که این بنا توجه هر بیننده ای را به خود جلب می کند و تماشای آن هر انسانی را به حیرت وا می دارد.

ملک زوزن؛ عظمت خویش را به رخ جهانیان می کشاند

وی تاکید کرد: این بنا، با تمام بی مهری توانسته است همچنان شکوه و عظمتش را به رخ همه جهانیان بکشاند و هنوز کاشی های لعابی لاجوردی و فیروزه ای نزدیک به ۹ قرن است که همچنان از رنگ و لعاب اولیه برخوردار است.

یک کارشناس آثار باستانی نیز در توضیح این بنای تاریخی به مهر گفت: این مسجد را ملک زوزن در دهه اول قرن هفتم برآورده است و اکنون از این مجموعه شگفت انگیز جز دو ایوان از هم گسسته چیزی باقی نمانده و دو ایوان باقی مانده مسجد رو در روی هم و به فاصله ۴۵ متر از یکدیگر قرار دارند.

عبدالله پوراسد با بیان اینکه “آندره گدار فرانسوی می گوید این مسجد از مساجد دو ایوانه نظیر مسجد فارومد ایوانه سبک خراسانی بوده است، افزود: ضخامت دو ایوان ۶ در۶ متر و فاصله آنها از همدیگر۴۵ متر و ارتفاع  باقی مانده آن حدود۱۸ متر است که در طول تاریخ به علت جنگ های داخلی وبی توجهی دولتهای وقت وحوادث طبیعی دچارتخریب شده طوری که کتیبه های مسجد جز یک کتیبه غالبا ازبین رفته است.

وی با اعلام اینکه این بناحدود۱۲۰سال دررونق کامل بوده، افزود: پایه های اصلی ایوان ها مربعی غول آسا به ابعاد ۵ متر و قالب آجرهای به کار رفته در آن ۲۵ در ۳۵ سانتی متر است اما رگه های دیگری از آجر که برای شکل دادن به کتیبه ها و سایبان از آن ها استفاده می شده قالبی حدود نیم متر در نیم متر دارد؛ دهنه هر ایوان ۱۴ متر و ارتفاع باقی مانده ایوان متجاوز از ۲۰ متر است و در همین حال منظره ای را از بلندترین و عظیم ترین ایوان موجود در آثار سرتاسر استان خراسان رضوی به نمایش می گذارد.

 بهره گیری از کاشی های دو رنگ در تزیین نمای خارجی

وی تاکید کرد: این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزیین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ استفاده شده و بنا به دلایلی برخی از محققان این مسجد را متعلق به کاخ ملک زوزن می دانند؛ “قوام الدین موید الملک ابوبکر علی الزوزنی یکی از رجال نامدار دوران سلطنت خوارزمشاه است، علاء الدین محمد بن تکش که از ۵۹۶ تا ۶۱۷ هجری قمری سلطنت کرده بود هنگامی که ایالت کرمان به نام خوارزمشاه فتح شد ملک زوزن حکمران آن جا شد و چند سال بعد درگذشت، او در زوزن یک قصر باشکوه بنا کرد.

این کارشناس آثار باستانی عنوان کرد: ریزه کاری های این بنا به علت یورش مغولان و مرگ قوام الدین ناتمام ماند تا اینکه درزلزله سال ۷۳۷ ه.ق ویران گردید.